मालिकांमधलं स्वयंपाकघर

मराठी-हिंदी मालिकांनी भारतातल्या प्रेक्षकांना वेड लावलेलं आहे. या मालिका भारतीय माणसाच्या, विशेषतः वयस्कर व्यक्तींच्या भावजीवनाचा एक महत्त्वाचा भाग झालेल्या आहेत. या मालिका दररोज दाखवल्या जातात. दररोज दाखवल्या जात असल्यामुळे अर्थातच त्यात स्वयंपाक, स्वयंपाकघर आणि खाणंपिणं आलंच. काही मालिकांमध्ये तर फक्त खाणंपिणंच दाखवलं जातं असंही विनोदानं म्हटलं जातं. शुभांगी गोखले यांनी अनेक मालिकांच्या स्वयंपाकघरात खूप तन्मयतेनं…

माझे खाद्यजीवन

पु.ल.देशपांडे यांचं एक एव्हरग्रीन पुस्तक हसवणूक. रोजच्या जगण्यातल्या गंमतीदार निरीक्षणांमधून पुलंचा विनोद निर्माण होतो. ‘माझे खाद्यजीवन’ हे हसवणूक पुस्तकातलं प्रकरण खळखळून हसवणारं. जेवणातले विविध रंग, विविध चवी यांचं तितकंच चविष्ट वर्णन पुलंनी आपल्या या लेखातून केलं आहे. पुलंच्या लेखातल्या भागाचं वाचन करायचं तर अतुल परचुरेंशिवाय कोण करणार! अतुल परचुरे हे अभिनेता आहेत. अनेक नाटकांमधून, चित्रपटांमधून,…

खमंग

मुंबईतली मराठी खाद्यपदार्थांची दुकानं बंद होणं किंवा मराठी लग्नांत पंजाबी पद्धतीचं जेवण दिलं जाणं ही दुर्गा भागवतांनी खमंग पुस्तक लिहिण्यामागची तत्कालीन कारणं. आणि महाराष्ट्रीयांचा स्वतःच्या खाद्यपदार्थांबद्दलचा उदासीनपणा जावा हा उद्देश. मराठी संस्कृतीचे नाते स्वयंपाकाशी जोडत दुर्गा भागवत यांनी गप्पांच्या ओघात सांगितलेल्या काही मराठमोळ्या पाककृतींचा हा संग्रह. यातल्या काही पाककृतींचा उगम कसा झाला हे ऐकणं मोठं मनोरंजक…

बलुतं

दलित आत्मकथनं हा मराठी साहित्यातला एक ठेवा आहे. दया पवार यांच्या ‘बलुतं’ पुस्तकाने दलित आत्मचरित्राचा पाया घातला. ‘बलुतं’ने दलितांचं जे जगणं व्यक्त झालं त्याने मराठी वाचक हादरून गेले. त्यानंतर आलेल्या आत्मकथनांमुळे दलितांचा जीवनसंघर्ष व्यापकपणे सर्वांसमोर आला. या पुस्तकातला दलित खाद्यसंस्कृतीचं आकलन करून देणारा भाग वाचला आहे कौशल इनामदार यांनी. संगीतकार-गायक. मराठीच्या संवर्धनासाठी काम करणारे शिलेदार.

भातपिठल्याची गोष्ट आणि पाडस

आधुनिक मराठी स्त्री कथा लेखिकांमधलं एक महत्त्वाचं नाव म्हणजे विजया राजाध्यक्ष. त्यांनी स्त्रीच्या आयुष्यातल्या अनेक टप्प्यांचं वर्णन करणा-या कितीतरी कथा लिहिल्या. विदेही हा त्यांचा गाजलेला संग्रह. या संग्रहात भातपिठल्याची गोष्ट ही म्हटली तर विनोदाची बारीकशी झालर असलेली आणि म्हटली तर विचार करायला लावणारी कथा आहे. पाडस हा मार्जोरी किनन रॉलिंग्जच्या द इयरलिंग  या पुस्तकाचा राम…

भारतातली मुस्लिम खाद्यसंस्कृती

मुस्लिम खाद्यसंस्कृतीशिवाय भारतीय खाद्यसंस्कृतीचा विषय पूर्णच होऊ शकत नाही. बदायुनी लोकांनी भारतात ही खाद्यसंस्कृती आणली आणि इथल्या खाद्यसंस्कृतीनं तिला आपलंसं केलं. भारतातल्या इस्लामी खाद्यसंस्कृतीवर इथल्या पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीचाही मोठा प्रभाव पडलेला आहे. या खाद्यसंस्कृतीच्या या सगळ्या प्रवासाविषयी रंजक माहिती दिली आहे. खाद्यसंस्कृती अभ्यासक मोहसिना मुकादम यांनी. मोहसिना मुकादम या खाद्यसंस्कृती अभ्यासक आहेत. त्या रूईया महाविद्यालयात इतिहास…

कला आणि खाद्यसंस्कृती

शर्मिला फडके कोणत्याही कालखंडात, कोणत्याही संस्कृतीत बनलेला खायचा पदार्थ हा कधीच एकेकटा येत नाही, तो आपल्या अंगभूत रंगपोतासहित त्या त्या प्रदेशातली धार्मिक, सामाजिक, सांस्कृतिक वैशिष्ट्ये सोबत घेऊन येतो. त्यातूनच खाद्यसंस्कृती विकसित होत जाते. मानवी इतिहासातील वेगवेगळ्या कालखंडांमधील या खाद्यसंस्कृतीचे दस्तावेजीकरण लिखित माध्यमांमधून झाले, तसेच दृश्यमाध्यमांमधूनही झाले. अनेक ऐतिहासिक महत्त्वाच्या गोष्टी या चित्रांमधून जितक्या सुस्पष्टतेनं उलगडतात…

झटपट आणि सोपी खाद्यसंस्कृती – नेदरलंड

तृप्ती फायदे-सावंत असं म्हणतात की पुरुषाच्या हृदयाचा मार्ग त्याच्या पोटामधून जातो..  फक्त पुरुषाच्या कशाला? आपल्यापैकी कित्येकांच्या हृदयाचे रस्ते पोटातूनच जात असतील. भारतासारख्या देशात जिथे प्रत्येक प्रांतागणिक खाद्यसंस्कृती बदलते, तिथे आपल्याला एखाद्या नवीन देशाची खाद्यसंस्कृती आवडणे म्हणजे जरा कठीणच आणि त्यातून एखादी माझ्यासारखी, जिने शिक्षण आणि नोकरीसाठी या आधी कधी मुंबईबाहेरही पाऊल ठेवलं नाही तिला तर…

परदेशी खाद्यसंस्कृतीचा रसाळ अनुभव

आदिती चांदे-अभ्यंकर प्रत्येक देशाची अशी एक विशिष्ट  खाद्यसंस्कृती असते. भारतीय खाद्यसंस्कृतीत तर प्रचंड वैविध्य आहे. आपण पर्यटनासाठी अथवा वास्तव्यासाठी परदेशात गेलो असता शक्यतो आपली खाद्यसंस्कृती जपायचा आटोकाट प्रयत्न करतो. तेथेही आपलेच पदार्थ विकत मिळवायचा, उपलब्ध साहित्यातून आपल्या पद्धतीच्या जवळपास जाणारे पदार्थ करायचा सतत प्रयत्न सुरू असतो आपल्या बहुतेकांचा. म्हणूनच परदेशी पर्यटनास नेणाऱ्या कंपन्यांची चौकशी करताना…

भोजोन राषिक बांगाली – पश्चिम बंगाल

प्रीती देव धोनो धान्यो पुष्पे भोरा, अमादेर एई बोशुनधोरा ताहार माझे आछे देश एक, शोकोल देशे शेरा…… ओ शे शोप्नो दिये तोईरी शे जे श्रीष्टी दिये घेरा….. द्विजेंद्रलाल रॉय ह्यांनी संपूर्ण वसुंधरेची स्तुती करत बंगालचीही स्तुती केली आहे. ह्या कवितेतून बंगालची सुंदरता आपल्या डोळ्यांपुढे येते.  निसर्गसानिध्यातल्या बंगाल प्रदेशात पंधरा वर्षं राहून तिथल्या संस्कृतीविषयी वेगळीच आपुलकी…

टकर बॅग – ऑस्ट्रेलिया

भाग्यश्री परांजपे सन १७८९. गुन्हेगारांच्या त्या वसाहतीत कोर्ट भरलं होतं. फाटकेतुटके आणि कमालीचे मळलेले कपडे घातलेले निराश, हताश चेहऱ्यांचे स्त्रीपुरुष घोळका करून उभे होते.  उपासमारीने बऱ्याच जणांच्या हातापायाच्या काड्या झाल्या होत्या. एक गणवेशाचा फरक सोडला तर शिपाई आणि गुन्हेगारांची अवस्था सारखीच होती. सुनावणी सुरू झाली. आरोपीने दुसऱ्या एका दुर्बल गुन्हेगाराच्या हातातला ब्रेडचा तुकडा हिसकावून खाल्ला…

स्थलांतरितांच्या खाद्यसंस्कृतीचं घर – ऑस्ट्रेलिया

श्रुतकिर्ती पुंडे-काळवीट अनेकविध देशांमधील संस्कृतीचा स्वीकार करत गेल्याने ऑस्ट्रेलियन खाद्यसंस्कृती दिवसागणिक बदलत गेली आहे. बदल हेच तिच्या समृद्ध होत जाण्याचं कारण आहे. एके काळी नवीन, परकीय असलेले घटक आणि पद्धती आता इथल्या खाद्यजीवनाचा अविभाज्य भाग बनून गेले आहेत. फळं आणि भाज्या, मासे आणि मांसाहार, चीज अशा सर्वच खाद्यप्रकारांमध्ये ऑस्सींनी स्थलांतरितांच्या संस्कृतीला सामावून घेतलं आहे. इंग्रजांच्या…